Ileen
Montijn

 

Van top tot teen

27 februari 2018

Edouard Manet, Portret van een jonge vrouw met papegaai (1866), detail. Metropolitan Museum of Art, New York.

Edouard Manet, Portret van een jonge vrouw met papegaai (1866), detail. Metropolitan Museum of Art, New York.

In één ruk las ik het nieuwste nummer van Kunstschrift uit, gewijd aan het ten-voeten-uit-portret. Inderdaad, dat is een genre, want om je van top tot teen door een schilder te laten vereeuwigen is bijna altijd het voorrecht geweest van de zeer rijken en zeer machtigen. Een burger dacht al gauw: ach, mijn voeten, zo’n portret is toch al zo duur, doe mij maar tot mijn middel. De ware top dog wist dat voeten en schoeisel hoogst belangrijke bijzaken zijn. Zie die buitensporige schijven van kant (is het kant?) op de schoenen van Marten Soolmans, de rijke Amsterdammer die in 1634 door Rembrandt werd vereeuwigd samen met zijn Oopjen Coppit. Martens voeten staan – het is een ontzettend grappig, goed idee – op het omslag.

Het gaat in dit Kunstschrift veel over houding, over hoe je moet gaan staan als je van top tot teen wordt bekeken. Standbeen en speelbeen, een beetje scheef, is al een heel oude oplossing, en ook de hand in de zij, met de elleboog die onbeschroomd de ruimte in prikt, is klassiek. Wat je in elk geval niet moet doen is, je armen slap langs het lijf laten hangen, zoals koning Willem Alexander op het staatsieportret door Koos Breukel doet (kijk hier). Ach die arme man.

Er zijn nog veel meer belangrijke bijzaken, juwelen bijvoorbeeld; ineens verschijnt Madeleine Albright ten tonele – een vrouw die (wat heel zeldzaam is) macht uitstraalt op haar portretten, en pas op de tweede plaats elegantie.

Het meest getroffen werd ik door het portret uit 1866 van Victorine Meurent, de geliefde van Edouard Manet, door hem geschilderd in haar roze satijnen peignoir. Je ziet niets van haar lichaam onder die huidkleurige tent, maar je voelt de aaibaarheid, en tijdgenoten wisten dat onder zoiets geen korset werd gedragen… géén korset, dat was het summum van sexy in die tijd. Wat een tovenaar was Manet. Ik hoop dat zijn Victorine ook naar het Rijksmuseum komt, naar de tentoonstelling over het ten-voeten-uit-portret. Maar ik vrees het ergste, want zij was duidelijk niet rijk en machtig; alleen lief.