Moderne middeleeuwen

8 september 2009

Hoog boven Parijs, aan de torens van de Notre Dame, zitten groteske stenen figuren: waterspuwers (Engels gargoyles, Frans gargouilles), al spuwen ze niet meer. Krankzinnige fantasieën van de middeleeuwse kathedraalbouwers – ik heb wel eens een ansichtkaart van eentje gekocht, en me verbeeld dat dat een heel originele vondst was.

Nu lees ik dat de ruim 60 figuren helemaal niet uit de middeleeuwen dateren. Nee, ze zijn stuk voor stuk ontworpen door Viollet-le-Duc, de grote 19de-eeuwse restauratie-architect. Die werd weer geïnspireerd door Victor Hugo’s romantische bestseller uit 1831, Notre Dame de Paris. In hun tijd was de kathedraal ernstig aan het afbrokkelen, haveloos, beroofd van zijn beeldhouwwerken; wat Viollet deed was weinig minder dan herbouwen.

De nieuwe spuwers waren een denderend succes. Ze gingen meteen de wereld rond, op foto’s, prenten, en later in de film (Fritz Lang), in antisemitische propaganda, in surrealistische collages en in strips. Ze werden het beroemdste ‘middeleeuwse’ beeldhouwwerk. Over dat alles is een boek geschreven door de kunsthistoricus Michael Camille (1958-2002), die een bijzondere man moet zijn geweest. Geschiedenis is interessant, zeker – maar gefantaseerde geschiedenis wint het bijna altijd.