Narigheid in de kunst

25 mei 2008

Heeft het nut om je kwaad te maken over macho-seks in de literatuur? Christien Hemmerechts doet dat, en ik snap het niet zo goed. Natuurlijk is het beroerd dat sommige mannen zo zijn, hun pik zien als een wapen, en vrouwen vernederen. Maar in de literatuur zijn er duizenden redenen om zulke dingen te beschrijven. De meeste zijn slecht: sensatiezucht, egotripperij. Dat is te merken, en dan wil ik het niet lezen. (Maar ook niet verbieden.) Heel soms beschrijft iemand de vreselijkste dingen op een manier die je naar de keel grijpt en zelfs mooi is, en dan heb ik er geen bezwaar tegen – al wil ik het soms nog steeds niet lezen. Meer kun je er niet over zeggen, lijkt me.

Gisteren stond ik vol bewondering te kijken naar een eikenhouten paneel waarop te zien is hoe een stel mannen de heilige Bartholomeus levend aan het villen is. In geconcentreerde houdingen, fraai en rijk gekleed, doen die figuren een walgelijk karwei. Het schilderij is meer dan 500 jaar oud, dat scheelt natuurlijk, maar het blijft vreemd dat je bewondering het bij zoiets het met gemak wint van de weerzin.

(Het hangt op de tentoonstelling Vroege Hollanders in Museum Boijmans in Rotterdam. Die eindigt vandaag, maar dit werk blijft in Nederland; het hoort in Poeldijk, waar kunsthistorici het 12 jaar geleden met verbazing ‘ontdekten’ in de katholieke Bartholomeusparochie. Onderstaand detail is gescand uit de catalogus Vroege Hollanders, die zeer de moeite waard is.)