Vormeloze vrouwen

24 november 2025

Waarom waren die vrouwen vroeger toch zo vormeloos, zo vierkant? vraagt mijn vriendin A. Een voorbeeld is een foto uit 1926, te zien op de tentoonstelling van schilderes Coba Ritsema in Haarlem, waarop zeven ‘Amsterdamse joffers’ op een bootje staan – niet oud (nu ja, Coba was 50, zij is de meest linker), hoedjes op hun leuke hoofden, maar inderdaad: zware bustes, nauwelijks tailles, nul elegantie.
      Nu is mijn vriendin zelf het rankste, elegantste type dat je je kunt wensen, en voel ik me naast haar ook altijd plomp. Maar het is toch wel opvallend, hoe het geklede vrouwenlichaam in honderd jaar is veranderd. Hoe zit dat?
      Ik denk, allereerst, dat er veel meer verschil was tussen dagelijkse en feestelijke kledij. Je hàd wel elegante avondjurken, middagtoiletten, en sommige vrouwen maakten er altijd werk van, zoals dat heet. Maar dat waren niet de zelfstandige, professionele vrouwen zoals deze schilderessen. ‘Er werk van maken’ vonden die zonde van hun tijd. Daarbij komt dat jezelf mooi willen maken, zomaar overdag, meer dan nu in een kwade reuk stond. Net als make-up. En dan negeerde de mode in 1926 ook nog boezem en taille.
      Maar het belangrijkste is, zoals altijd weer, de gegroeide welvaart. Welvaart houdt mensen veel langer jong. Kleren zijn héél veel goedkoper geworden, ook leuke, flatteuze, vrolijke kleren. Niemand had toen zoveel kleren als wij nu. Coba zal haar degelijke wollen jas jaren hebben gedragen, een mantelpak was een grote aankoop, een bontje kon je erven of lenen, een hoed opnieuw garneren. Sjofel zien ze er zeker niet uit, Coba en haar vriendinnen – integendeel, ik denk dat ze gekleed zijn voor een ontvangst of feestelijke middag. Maar wel een beetje vormeloos, ja. Het heeft, vind ik, ook wel iets verfrissends.