Irrungen, Wirrungen

2 maart 2007

Zo heeft een lezend mens eigenlijk altijd twee woonplaatsen tegelijk – om niet te zeggen: een dubbele nationaliteit. Hij woont in de tastbare wereld, èn tussen de omslagen van het boek dat hij aan het lezen is. Of zelfs meerdere boeken tegelijk, dat kan. Maar in niet één boek bezig te zijn, geeft een ontheemd gevoel.

Gisteren reisde ik met de trein naar Rotterdam en terug, waarbij Theodor Fontane mijn toevluchtsoord was. Ik had goddank net op tijd mijn draai gevonden in zijn Irrungen, Wirrungen (1888), in zo’n leuk handzaam Reclam-uitgaafje. Sinds Effi Briest, dat prachtig is en de Duitse Madame Bovary wordt genoemd, heb ik altijd heimwee naar Fontane. Dit is sindsdien zeker mijn vierde boek van hem; en het wordt nooit helemaal Effi, maar ik houd van hem. Van zijn soevereiniteit, zijn tederheid en distantie. Waar vind je zoveel moois in de real existierende wereld?