Ironische oogopslag

9 maart 2009

‘Een kalende man met een scherpe neus en een licht ironische oogopslag,’ zo beschrijft NRC-correspondent Floris van Straten een schilderij dat onlangs opdook, en waarvan wordt beweerd dat het William Shakespeare voorstelt. Shakespeare, van wie niemand weet hoe hij er uit zag, ja, wiens hele bestaan nauwelijks bewijsbaar schijnt te zijn (die toneelstukken zijn helemaal niet van Shakespeare, maar van iemand anders die zich Shakespeare noemde, luidt een oud grapje).

Maar wat grappig is aan Van Straatens beschrijving, is die oogopslag. Ironisch, o ja? Kijkt de geportretteerde niet eerder glazig en verveeld? Of zou je niet, als je je best deed, kunnen zien dat hij doodsbang is, maar zich flink houdt? Gezichtsuitdrukkingen zijn ontzettend moeilijk te vangen voor een schilder; zelfs huilen en lachen zijn slecht van elkaar te onderscheiden, laat staan wat er achter een ‘oogopslag’ zit. Maar wie weet wat hij ziet, heeft natuurlijk geen probleem – die ziet wat hij weet. Ironie, ja, dat moet Shakespeare wel zijn.