Ius primae noctis

23 maart 2009

Juist had ik zelf bedacht dat het zo moest zijn, toen ik het ergens tegenkwam en bevestiging vond in de literatuur: het ius primae noctis heeft nooit bestaan. Het ‘recht’ van een landheer om de dochters van zijn dienstknechten, pachters of wat al niet te ‘ontmaagden’: onzin! Al in 1778 schreef Pierre-Augustin de Beaumarchais er een komedie over, die Mozart een paar jaar later gebruikte voor zijn opera Le Nozze di Figaro.

Het waren de jaren vlak voordat de Franse Revolutie ze een lesje zou leren, de aristocraten met hun zogenaamde oude rechten. Zelfs toen was dat ius kennelijk al iets waar mannen broeierige grapjes over maakten: jaha, dat waren nog eens tijden… Natuurlijk, heren hebben zich in alle tijden misdragen, en ja, hun ondergeschikten moesten toestemming vragen om te trouwen (wat een verklaring voor die latijnse term schijnt te zijn) – maar dat mythische recht op de huwelijksnacht, dat uit de middeleeuwen zou stammen, is nooit meer dan dat geweest: een mythe.