De freule en het broodje èh
6 juli 2012
Johan Gram: Dame uit de grote wereld (c. 1880)
Nog even over de freule, een woord dat natuurlijk verwant is aan het Duitse Fräulein. Het klopt niet wat ik schreef (zie hieronder): het is niet de Amsterdamse ui die klinkt zoals de meeste mensen dat woord uitspreken, maar de plat-Haagse. Zoals in het bekende Haagse broodje èh met œ: dat laatste met de klank van Franse woorden als fleur en heure. Dat was – en is – precies de klank middenin het woord freule.
Den Haag was honderd jaar geleden de adelsstad van Nederland. Winkeliers en gedienstigen noemden elke jonge dame ‘freule’, voor de zekerheid, en spraken dat dus zo uit. Maar omdat dat juist in Den Haag zo plat klonk, ging de adel zelf fruile zeggen – gewend als ze waren om èh en œ te corrigeren in ei en ui. Voilà mijn theorie.