Stoute mevrouw

10 mei 2013

Dinsdag overleed Agnies Pauw van Wieldrecht, 85 jaar oud. Met haar begon in Nederland de herleving van de belangstelling voor standsverschil, en vooral de hoor- en zichtbare kenmerken daarvan.

Het dialect van de adel heette het boekje dat zij in 1985 publiceerde bij een obscuur Utrechts uitgeverijtje. In 1992 werd het opgepikt door de uitgever Thomas Rap, zelf altijd gefascineerd door wat deftig was en wat niet. Dank zij hem werd het een kleine bestseller – en een standaardwerk. Thomas noemde haar een ‘stoute mevrouw’. Zij klapte uit de school, wat niet iedereen in haar eigen aristocratische kringen waardeerde.

Maar Agnies vond het leuk om een beetje te provoceren. ‘Ik beschouwde het als een grapje,’ vertelde ze. Zij schreef nog enkele andere boeken; dat over etiquette had de markante titel Vin-je dat we een hoed op moeten? Voor haar werk putte zij uit haar jeugdherinneringen als freuletje; vooral de zomers op het grootouderlijke kasteel Broekhuizen (bij Leersum) leverden veel stof. Over haar ervaringen als vrouw van een diplomaat – haar man, jonkheer J.A. Beelaerts van Blokland, bracht het tot ambassadeur bij de Heilige Stoel in Rome – kon zij vrolijk vertellen.

‘Kind, het is voorbij,’ zei zij met haar heldere damesstem, telkens als ik vragen begon te stellen  over het adellijke leven van weleer. Maar eigenlijk bewees zij zelf – zeker toen ze nog het prachtige minikasteeltje De Kemnade bij Doetinchem bewoonde – dat die woorden met een korreltje zout moesten worden genomen.

Als schrijfster voerde Agnies Pauw van Wieldrecht fier haar meisjesnaam. Het was inderdaad een meisjesnaam geworden, want met de dood in 1939 van haar vader, Reinier ridder Pauw van Wieldrecht, kamerheer van koningin Wilhelmina, was de familie feitelijk uitgestorven. Vier dochters kunnen een adellijke familie niet in stand houden – daarvoor zijn zonen nodig. Ook in dat opzicht is ‘het’ nog helemaal niet voorbij.