Ileen
Montijn

 

Orlando en de kleren

17 maart 2020

'Orlando on her return to England'. Studiofoto van Vita Sackville-West, illustratie bij de roman van Virginia Woolf.

'Orlando on her return to England'. Studiofoto van Vita Sackville-West, illustratie bij de roman van Virginia Woolf.

‘Er is veel te zeggen voor het idee dat kleren ons dragen, en niet wij hen; we vormen ze wel naar onze ledematen, maar zij vormen onze harten, onze hersenen, onze taal naar hun zin. (…) De man heeft zijn hand vrij om zijn zwaard te grijpen, de vrouw heeft de hare nodig om het satijn vast te houden dat van haar schouder wil glippen.’

Dat schrijft Virginia Woolf in haar boek Orlando, een vrolijke, gefingeerde biografie van een jonge edelman. Hij wordt geboren in de 16de eeuw, en leeft met een soort hinkstapsprong door de geschiedenis tot 1928, het jaar waarin het boek verscheen. Orlando’s belevenissen omspannen niet alleen vier eeuwen, maar ook twee seksen: halverwege het boek, na een onrustige nacht in Constantinopel, wordt hij wakker – als vrouw.

Die transformatie leidt tot bespiegelingen over hoe het ís om een vrouw te zijn, om in die rol te worden gezien door mannen, over het spel tussen de seksen, en ook over hoe bepalend én onpraktisch vrouwenkleren zijn. Woolf ziet het scherp, ziet ook onrecht, maar de toon van het boek blijft uitgelaten. Dat heeft te maken met het feit dat haar inspiratiebron een grote verliefdheid was op Vita Sackville-West. De beschrijving van hoe Orlando de liefde vindt – in de persoon van Marmaduke Bonthrop Shelmerdin – is prachtig.

En dan is het boek ook nog heel curieus geïllustreerd met 8 foto’s, waaronder enkele van Vita Sackville-West. Zoals deze, die mooi dat wegglippende satijn laat zien, en het tijdloze, androgyne gezicht van Vita.