Standenboek

28 april 2007

In het verleden zijn boeken verschenen – heel populair waren die – waarin mensentypen netjes gerubriceerd en beschreven werden. Het ging als regel om hun beroepen – maar mens en beroep waren vroeger oneindig meer één dan nu. Een heel late, merkwaardige poging is die van de fotograaf August Sander (1876-1964) met zijn Menschen des 20. Jahrhunderts. Gisteren vond ik op de Boekenmarkt op het Spui de vroegste die ik ken: Das Ständebuch van Jost Amman uit 1568, met 114 houtsneden van de paus tot vier soorten narren. Met versjes er onder, net als bij Jan Luyken, die het wat later deed. Een wonderlijk verschijnsel, zulke boeken. In moderne ogen hebben ze iets verdachts: etiketten plakken, dat mag niet. Maar we hebben nu eenmaal dat diepe verlangen naar ordening, rubricering, want dat geeft veiligheid en houvast.